Dziecko ciągle zapomina polecenia to częsta sytuacja obserwowana przez rodziców, nauczycieli i terapeutów. Najczęściej nie oznacza ona, że dziecko ma słabą pamięć, lecz że przeciążona jest pamięć robocza lub pojawiają się trudności z koncentracją uwagi dziecka. W artykule wyjaśniamy, dlaczego dziecko szybko zapomina informacje, kiedy może to wskazywać na zaburzenia pamięci u dzieci oraz przedstawiamy trzy proste gry wspierające wzmacnianie pamięci dziecka i koncentracji.
Wstęp
Dlaczego zdarza się, że dziecko regularnie zapomina polecenia, choć chwilę wcześniej potwierdziło, że wszystko rozumie? Dlaczego dziecko po kilku minutach wraca i pyta ponownie, co miało zrobić? I czy taka sytuacja oznacza, że pojawiają się zaburzenia pamięci albo zaburzenia koncentracji uwagi?
W pracy z dziećmi takie sytuacje są bardzo częste. Nauczyciel podaje instrukcję, dziecko kiwa głową, zaczyna wykonywać zadanie, a po chwili ponownie pyta o szczegóły. Dla dorosłych może to wyglądać jak brak uwagi albo brak motywacji.
Z punktu widzenia psychologii poznawczej problem wygląda jednak inaczej. pamięć dziecka nie działa jak prosty system zapisywania informacji. To złożony mechanizm, w którym współpracują różne procesy poznawcze: uwaga, pamięć krótkotrwała, pamięć długotrwała oraz przetwarzanie informacji.
Jak podkreśla psycholożka Elżbieta Burnicka:
„Pamięć to nie jest jeden prosty system zapisywania informacji. To złożony proces, w którym różne mechanizmy poznawcze współpracują ze sobą. Jeśli któryś z nich jest przeciążony, dziecko może mieć trudność z zapamiętaniem nawet bardzo prostych poleceń.”
Jeśli któryś z tych procesów jest przeciążony, dziecko szybko zapomina polecenia mimo że naprawdę stara się je zapamiętać. W tym artykule pokazujemy, dlaczego tak się dzieje oraz jak poprzez proste gry można skutecznie wspierać pamięć dziecka i koncentrację uwagi dziecka.
Dlaczego dziecko zapomina polecenia – jak działa pamięć dziecka
Z perspektywy psychologii poznawczej pamięć nie jest jedną funkcją. To system kilku procesów, które odpowiadają za różne etapy zapamiętywania.
Najczęściej gdy dziecko ciągle zapomina polecenia, trudność dotyczy dwóch obszarów:
- pamięci roboczej
- koncentracji uwagi dziecka
Pamięć robocza – „notatnik” mózgu
Jednym z kluczowych elementów systemu poznawczego jest pamięć krótkotrwała, czyli tzw. pamięć robocza.
Można ją porównać do notatnika, w którym zapisujemy informacje potrzebne w danym momencie. Jeśli w notatniku pojawia się zbyt wiele informacji, część z nich szybko znika. Właśnie dlatego dziecko zapamiętuje informacje tylko na chwilę, a po kilku minutach może ich już nie pamiętać.
Jeżeli polecenie zawiera kilka kroków, łatwo pojawia się przeciążenie informacjami. W takiej sytuacji mózg dziecka ma ograniczoną możliwość utrzymania wszystkich elementów instrukcji.
Typowe sytuacje, które obserwują dorośli:
- dziecko szybko zapomina polecenie
- dziecko regularnie zapomina kolejne kroki zadania
- dziecko prosi o powtórzenie instrukcji
- dziecko zaczyna zadanie, ale nie kończy go poprawnie
Nie oznacza to jednak, że dziecko ma słabą pamięć. Najczęściej oznacza to jedynie, że pamięć dziecka została przeciążona zbyt dużą liczbą informacji.
Koncentracja uwagi dziecka a zapamiętywanie
Drugim ważnym czynnikiem jest koncentracja uwagi dziecka.
Uwaga działa jak filtr – wybiera informacje ważne i odrzuca te mniej istotne. Jeśli pojawiają się zaburzenia koncentracji uwagi lub zaburzenia uwagi, informacje nie są skutecznie zapisywane w pamięci.
Dlatego uwaga dziecka wpływ bezpośrednio na to, czy informacja zostanie zapamiętana.
Jeśli w otoczeniu pojawia się dużo bodźców, powstaje przeciążenie informacjami. W takiej sytuacji:
- dziecko szybko zapomina polecenia
- dziecko ciągle zapomina, co miało zrobić
- pojawiają się objawy zaburzenia koncentracji
Nie musi to jednak oznaczać poważnych zaburzeń pamięci. Często jest to naturalny etap rozwoju dziecka, ponieważ mózg dziecka potrzebuje czasu, aby rozwinąć strategie zapamiętywania.
Dlaczego dzieci szybciej zapominają – krzywa zapominania
Badania nad pamięcią pokazują, że zapominanie jest naturalnym procesem. Jednym z najbardziej znanych zjawisk opisujących ten mechanizm jest krzywa zapominania ebbinghausa.
Hermann Ebbinghaus wykazał, że nowe informacje bardzo szybko znikają z pamięci, jeśli nie są powtarzane lub utrwalane poprzez aktywność. Największa utrata informacji następuje w pierwszych godzinach po zapamiętaniu materiału. Dopiero systematyczne powtórki pozwalają przenieść informacje z pamięci krótkotrwałej do pamięci długotrwałej.
W praktyce oznacza to, że:
- dzieci zapamiętują znacznie lepiej informacje związane z emocjami
- dziecko zapamiętuje szybciej, gdy jest aktywnie zaangażowane w zadanie
- nowe informacje, które nie są powtarzane lub wykorzystywane, szybko znikają z pamięci
Dlatego w pracy z dziećmi tak ważne jest wspieranie pamięci poprzez zabawę, aktywność i powtarzanie informacji w różnych kontekstach.

3 gry, które wzmacniają pamięć dziecka
Regularne ćwiczenia mogą znacząco poprawić zdolności zapamiętywania dziecka i wspierać skuteczną naukę dziecka.
Gra 1 – lista zakupów (trening pamięci roboczej)
To jedna z najprostszych gier rozwijających pamięć krótkotrwałą.
Jak wygląda gra:
- Dorosły mówi pierwsze słowo, np. „kupuję jabłko”.
- Dziecko powtarza je i dodaje kolejny element.
- Lista stopniowo się wydłuża.
Przykład:
- jabłko
- jabłko, mleko
- jabłko, mleko, chleb
Wraz z wydłużaniem listy pamięć dziecka rozwija zdolność utrzymywania informacji przez dłuższy czas.
Dlaczego ta gra działa:
- ćwiczy pamięć roboczą
- wzmacnia koncentrację uwagi dziecka
- uczy strategii powtarzania informacji
Dzięki temu dzieci zapamiętują coraz dłuższe sekwencje informacji.
Gra 2 – zdania od tyłu (trening pamięci u starszych dzieci)
To ćwiczenie szczególnie dobrze sprawdza się u starszych dzieci i nastolatków.
Jak wygląda gra:
- Dorosły mówi zdanie, np.:
„wczoraj padał bardzo ulewny deszcz”.
- Zadaniem dziecka jest powtórzenie zdania od końca:
„deszcz ulewny bardzo padał wczoraj”.
Ćwiczenie jest zabawne i jednocześnie intensywnie angażuje pamięć roboczą oraz koncentrację.
Gra 3 – wielka historia (trening pamięci długotrwałej)
To ćwiczenie rozwija pamięć długotrwałą oraz wykorzystuje strategie zapamiętywania znane jako mnemotechnika dla dzieci.
Jak wygląda gra:
Dorosły podaje kilka losowych słów, np.:
- słoń
- pizza
- chmura
- ołówek
Zadaniem dziecka jest stworzenie historii, która łączy wszystkie elementy.
Przykład:
słoń leci na chmurze i je pizzę ołówkiem.
Im bardziej absurdalna historia, tym łatwiej dzieci zapamiętują informacje.
Najczęstsze przyczyny problemów z pamięcią u dzieci
| objaw | możliwa przyczyna | co może pomóc |
|---|---|---|
| dziecko szybko zapomina polecenia | przeciążenie pamięci roboczej | krótsze instrukcje |
| dziecko regularnie zapomina zadania | słaba koncentracja uwagi | trening uwagi |
| dziecko gubi kolejne kroki zadania | przeciążenie informacjami | podział polecenia na etapy |
| dziecko ma trudność z zapamiętywaniem informacji | brak strategii pamięciowych | gry pamięciowe |
Takie działania wspierają wzmacnianie pamięci dziecka i pomagają w codziennym funkcjonowaniu.
Jak wspierać pamięć dziecka w praktyce
Najskuteczniejsze strategie to:
- skracanie poleceń
- dzielenie zadań na etapy
- wykorzystywanie obrazów i wizualizacji
- powtarzanie informacji
- wprowadzanie gier rozwijających pamięć
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak wspierać koncentrację uwagi dziecka, warto przeczytać również TEN artykuł.
Jak rozpoznać osłabione funkcje poznawcze
W praktyce pracy z dziećmi bardzo ważne jest rozpoznanie, które funkcje poznawcze są osłabione.
Jeśli chcesz pogłębić wiedzę w tym obszarze, pomocny może być ten webinar:
Pakiet webinarów abc funkcji poznawczych pokazuje między innymi:
- które funkcje poznawcze mają kluczowe znaczenie w procesie uczenia się
- jak rozpoznać osłabienia pamięci, uwagi i planowania
- jak zaplanować skuteczne wsparcie dziecka z trudnościami w pamięci, uwadze i przetwarzaniu informacji
To praktyczna wiedza szczególnie przydatna dla psychologów, pedagogów i nauczycieli pracujących z dziećmi w wieku 7-10 lat.
FAQ – najczęstsze pytania
Dlaczego dziecko ciągle zapomina polecenia
Najczęściej przyczyną jest przeciążenie pamięci roboczej lub trudności z koncentracją uwagi. Jeśli dziecko szybko zapomina informacje, nie oznacza to od razu zaburzeń pamięci.
Czy dziecko, które zapomina polecenia, ma słabą pamięć
Nie zawsze. pamięć dziecka składa się z kilku systemów. Dziecko może mieć dobrą pamięć długotrwałą, ale trudność z pamięcią krótkotrwałą.
Czy gry mogą poprawić pamięć dziecka
Tak. Gry angażujące emocje i uwagę skutecznie wspierają wzmacnianie pamięci dziecka oraz poprawiają zdolności zapamiętywania dziecka.
Czy zapominanie może oznaczać zaburzenia
Jeśli dziecko regularnie zapomina bardzo proste informacje, pojawiają się zaburzenia koncentracji uwagi, a trudność utrzymuje się przez dłuższy czas, warto skonsultować się ze specjalistą.
Podsumowanie
Rozpoczęliśmy ten artykuł od kilku ważnych pytań: dlaczego dziecko ciągle zapomina polecenia, czy oznacza to słabą pamięć oraz jak można pomóc dziecku w rozwijaniu zdolności zapamiętywania. Odpowiedzi pokazują, że w większości przypadków problem nie wynika z braku motywacji, lecz z naturalnych ograniczeń systemu poznawczego. pamięć dziecka rozwija się stopniowo i może być łatwo przeciążona.
Najważniejsze rzeczy, o których warto pamiętać:
- dziecko szybko zapomina, gdy pojawia się przeciążenie informacjami
- gry i zabawy skutecznie wspierają wzmacnianie pamięci dziecka
- emocje pomagają utrwalać nowe informacje
- trening uwagi wspiera koncentrację uwagi dziecka
- regularne ćwiczenia poprawiają zdolności zapamiętywania dziecka
Autorka artykułu
Elżbieta Burnicka – psycholożka, trenerka i współzałożycielka Studio Psychologiczne. Specjalizuje się w pracy z dziećmi, młodzieżą oraz specjalistami pracującymi w obszarze edukacji i rozwoju. Prowadzi szkolenia dla psychologów, pedagogów i nauczycieli dotyczące funkcji poznawczych, treningu umiejętności społecznych oraz wspierania rozwoju dziecka. W swojej pracy łączy wiedzę z zakresu psychologii rozwojowej, neuropsychologii oraz praktyki terapeutycznej.


